تراورتن چیست؟
تراورتن نوعی سنگ رسوبی است که در دهانه چشمههای آب معدنی به ویژه چشمههای آب گرم رسوب میکند. تراورتن غالباً ظاهری فیبری یا متحدالمرکز دارد و در انواع سفید، برنزه، کرم رنگ و حتی تیره تر وجود دارد. این ماده در اثر یک فرآیند رسوب سریع کربنات کلسیم، اغلب در دهانه یک چشمه آب گرم یا در یک غار سنگ آهک ایجاد میشود. در حالت دوم، میتواند استالاکتیتها، استالاگمیتها و سایر اسکلتهای رسوبی را تشکیل دهد. تراورتن در اثر ته نشینی مواد معدنی کربنات محلول در آبهای سطحی یا چشمه های آب گرم شده با حرارت زمین ایجاد می شود. رسوبات مشابه حاصل از آب در دمای محیط به عنوان توفا Tufa شناخته می شود که نرم و بسیار متخلخل است.
نام شناسی
کلمه "تراورتن" از تراورتینو ایتالیایی مشتق شده است، که خود مشتق شده از لاتین tiburtinus با معنی "از تیبور" است. این نام همچنین ریشه Tivoli، منطقه ای نزدیک به رم است.ژئوشیمی
تراورتن مدرن از آبهای قلیایی فوق اشباع گرم شده با انرژی زمین گرمایش و با فشار جزئی افزایش یافتهی دی اکسید کربن pCO2 تشکیل می شود. هنگام پیدایش، آب به دلیل pCO2 کمتر اتمسفر، CO2 را در جو آزاد میکند و در نتیجه PH افزایش می یابد. از آنجا که حلالیت کربنات با افزایش pH کاهش می یابد، رسوب ایجاد می شود.ته نشینی ممکن است توسط عواملی که منجر به کاهش pCO2 می شوند افزایش یابد، به عنوان مثال افزایش فعل و انفعالات آب با هوا در آبشارها و حتی فتوسنتز. همچنین تبخیر در برخی از چشمه ها می تواند شدت رسوب گذاری را افزایش دهد.
کلسیت و آراگونیت در سنگهای تراورتن چشمه آب گرم یافت می شوند. آراگونیت ترجیحاً هنگام گرم شدن دما رسوب می کند، در حالی که رسوبگذاری کلسیت در زمان خنک شدن دما غالب است. رنگ تراورتن مرغوب با خلوص بالا و نزدیک به سفید است اما به دلیل وجود ناخالصی ها اغلب قهوه ای تا زرد است.
تراورتن ممکن است مستقیماً روی سنگ و سایر سطوح ساکن رسوب کند، مانند چشمه های آب گرم باداب سورت در مازندران.
پراکندگی
در ایتالیا، معادن سنگ تراورتن معروف در تیوولی و گویدونیا مونته چلیو وجود دارد، جایی که مهمترین معادن از زمان روم باستان را می توان یافت. میکل آنژ از سنگ تراورتن به عنوان تزئینات اضلاع خارجی گنبد کلیسای سنت پیتر استفاده کرده است. آبشارهای دریاچه های طبیعی تشکیل شده در پشت سدهای تراورتن را می توان در پاموکاله، ترکیه مشاهده کرد که یکی از میراث جهانی یونسکو است. از مکانهای دیگر با چنین آبشارهایی می توان به محلات، عباس آباد، آتش کوه و باداب سورت در ایران اشاره کرد. سنگ تراورتن شانزده سد عظیم و طبیعی را در دره ای در کرواسی تشکیل داده است که به پارک ملی دریاچه های پلیتویس معروف است. تراورتن با چسبیدن به خزه و سنگ در آب، طی چندین هزار سال ساخته شده و آبشارهایی با ارتفاع 70 متر ایجاد کرده است. در ایالات متحده، شناخته شده ترین مکان برای مشاهده ساختارهای تراورتن، پارک ملی Yellowstone است، که در آن مناطق زمین گرمایی غنی از ذخایر تراورتن است.کاربردها
از تراورتن اغلب به عنوان مصالح ساختمانی استفاده میشود. رومیها برای ساخت معابد، قناتها، بناهای تاریخی، مجموعه حمامها و آمفی تئاترها از سنگ تراورتن استخراج کردند. آمفی تئاتر بزرگ کولوسئوم، بزرگترین ساختمان در جهان است که از سنگ تراورتن ساخته شده است. از ساختمانهای قرن بیستمی با استفاده از تراورتن می توان به کلیسای جامع Sacré-Cœur در پاریس، مرکز Getty در لس آنجلس ، کالیفرنیا و Shell-Haus در برلین است. تراورتن مورد استفاده در ساخت و سازهای Getty Center و Shell-Haus از Tivoli و Guidonia وارد شده است. سنگ تراورتن یکی از چندین سنگ طبیعی است که برای سنگفرش پاسیو و مسیرهای باغ مورد استفاده قرار می گیرد. گاهی اوقات به سنگ آهک تراورتن یا سنگ مرمر تراورتن معروف است. این سنگها همان سنگ هستند، اگرچه تراورتن در دسته بندی علمی به عنوان یک نوع سنگ آهک طبقه بندی می شود، نه سنگ مرمر. این سنگ همچنین می تواند صاف و براق صیقل داده شود و در رنگ های مختلف از خاکستری تا قرمز مرجانی وجود دارد. تراورتن در اندازه کاشی برای نصب در کف نیز وجود دارد. سنگ تراورتن یکی از سنگهایی است که در معماری مدرن بیشتر استفاده می شود. معمولاً برای نما، روکش دیوار و کف استفاده می شود.دیوارهای لابی برج مدرن ویلیس (1970) (برج سیرز سابق) در شیکاگو از سنگ تراورتن ساخته شده است. ولتون بکت از معماران برجسته ایست که معمولاً سنگ تراورتن را در بسیاری از پروژه های خود گنجانده است. طبقه اول مرکز پزشکی UCLA با طراحی بکت دارای دیواره های تراورتن ضخیم است. Ludwig Mies van der Rohe معمار از تراورتن در چندین کار مهم خود ، از جمله Toronto-Dominion Centre، S.R. Crown Hall، Farnsworth House و Barcelona Pavilion استفاده کرده است.
صادر کنندگان جهانی
تا دهه 1980، بازار جهانی تراورتن تقریباً در انحصار ایتالیا بود. اکنون تامین کنندگان قابل توجهی در ترکیه، ایران، یونان و اسپانیا فعالیت می کنند. دو یا سه تولید کننده تراورتن کوچک در غرب ایالات متحده فعالیت می کنند. تقاضای ایالات متحده برای تراورتن حدود 850،000 تن در سال است که تقریباً کل آن از طریق واردات تامین می شود.
